5 september 2026 · acht richtingen
"AGI bestaat niet, want je kan niet inhoudelijk vaststellen wat het inhoudt"
De NOS zet de claim van OpenAI-topman Greg Brockman dat het tijdperk van superintelligente AI is aangebroken direct naast twee Nederlandse tegenstemmen. Hoogleraar Jan Broersen van de Universiteit Utrecht zegt dat de term in de industrie samenvalt met doembeelden en dat bedrijven daarmee geld en macht naar zich toe trekken. AI-adviseur Ilyaz Nasrullah vergelijkt AI-met-mens met het vergelijken van een duikboot met een mens, en noemt de term marketing, mogelijk zelfs religie. De omroep wijst erop dat Brockman zijn eigen claim niet onderbouwt en de term elders een spiritueel concept noemde.
"Dan hebben we het nog niet eens over AI, want feitelijk komt dat erbij"
Het vakblad keert de agenda om: niet de modellen maar de fysieke en financiële werkelijkheid van IT bepaalt wat er kan. Eugene Tuijnman van SLTN noemt geheugenschaarste tot medio 2028, prijsstijgingen van vijftien tot twintig procent per kwartaal, softwarelicenties die duurder worden, en in Nederland stroomcongestie waardoor overheidsklanten geen capaciteit meer hebben voor hun AI-proeven. Zijn stelling: het datacenterbouwen van Amerikaanse techbedrijven slokt de productiecapaciteit op en maakt daarmee de gewone IT van Nederlandse organisaties duurder — waardoor de AI-uitrol juist kan vertragen.
Van verwerkingsfabriek naar partner — en uitdrukkelijk niet door te snijden in de bezetting
BCG stelt dat regelgebaseerde automatisering en lean procesmanagement bij zorgverzekeraars zijn uitgeput: wat overblijft zijn automatiseringseilanden met handmatige knelpunten ertussen. Agentic AI vraagt daarom om een nieuw besturingsmodel waarin agents zelf werkstromen afmaken en mensen als toezichthouder en specialist voor complexe gevallen fungeren. Het bureau benadrukt uitdrukkelijk dat dit niet via het schrappen van banen gaat maar via herverdeling van expertise — en tegelijk dat wie wacht structureel achterop raakt. Uit hun klantwerk: klantbehoud tot veertien procentpunt hoger, claimkosten tot zeventig procent lager.
"94 percent of businesses have yet to create meaningful value"
McKinsey citeert zijn eigen onderzoek: vierennegentig procent van de bedrijven heeft nog geen betekenisvolle waarde gecreëerd. Daartegenover zetten zij twintig bestudeerde bedrijven — geen techbedrijven — die hun bedrijfsresultaat gemiddeld met twintig procent verbeterden, bij investeringen van vijftig tot meer dan tweehonderd miljoen dollar. Hun verklaring is nadrukkelijk niet de technologie, want die is breed beschikbaar, maar organisatorisch vermogen: focus op twee of drie economische hefboompunten, en het bouwen van systemen in plaats van puntoplossingen. Het World Economic Forum levert de bijbehorende paradox: de adoptie is gestegen terwijl de brede arbeidsproductiviteit vlak blijft, met een enquête onder bijna zesduizend bestuurders waarin ongeveer negenentachtig procent geen meetbare productiviteitswinst rapporteert over drie jaar.
Van "een echte vooruitgang" naar "leg ze stil", binnen twaalf uur
Marcus schreef 's ochtends dat Astra er indrukwekkend uitziet en dat meerdere berichten wijzen op een werkelijke vooruitgang; hij ziet er bovendien bevestiging in van zijn eigen jarenlange pleidooi voor symbolische wereldmodellen, en citeert dat de organisatie achter de ARC-toets het meest precieze symbolische model van nieuwe omgevingen noemt dat zij heeft gezien. Zijn voorbehouden: hoe robuust die capaciteit is, is de open vraag; succes op die toets is ondanks de naam geen bewijs van algemene intelligentie; en hij verwacht de beste prestaties in verifieerbare domeinen. Later diezelfde dag verscheen het stuk waarin hij om bewindvoering vraagt. Dat is een bron tegenover zichzelf binnen één etmaal — al gaan de twee stukken strikt genomen over twee dingen, het model en het bedrijf.
"Real businesses do not need financial wizardry"
Ed Zitron leest de zeepbel via het idee van hypernormalisatie: een systeem dat liever een vereenvoudigde werkelijkheid in stand houdt dan de echte complexiteit onder ogen ziet, omdat niemand ooit consequenties draagt. Hij trekt de lijn van Enron via de kredietcrisis naar nu, met de pers als medeplichtige omdat zij grote getallen doorgeeft zonder te kunnen uitleggen hoe ze tot stand komen. Zijn concrete verwijten: een chipfabrikant die kapitaal inzet om tegenpartijen schuld te laten aantrekken, en een AI-bedrijf dat een omzetverwachting van vijfenzestig miljard dollar noemde zonder ooit te definiëren wat dat betekent. Zijn structurele punt: de verplichtingen stapelen zich op, en de Verenigde Staten hebben met veertig biljoen dollar staatsschuld niet meer de ruimte voor de reddingsoperatie die iedereen stilzwijgend aanneemt.
"From assistance to execution" — en een kloof die in acht maanden verdrievoudigde
OpenAI's eigen signalen melden dat de koplopers — de bovenste tien procent van het AI-gebruik — nu 8,3 keer zoveel uitvoertekens per actieve gebruiker genereren als een typisch bedrijf, tegen 2,6 keer in januari. Het bedrijf leest die groeiende kloof niet als méér gebruik maar als een dieper operationeel verschil. Drie voorbeelden: een bedrijf dat inwerken terugbracht van twee uur naar dertig minuten via een herbruikbare vaardigheid, een bedrijf met een deelagent per klant die 's nachts het dossier bijwerkt en een coördinerende agent die 's ochtends prioriteiten oplevert, en een bedrijf waar de agent zelf codewijzigingen voorstelt en tests draait.
Wat het model volgens zijn maker in de onderneming doet — en wat het volgens diezelfde maker aan risico meebrengt
In de aankondiging staat een hoofdstuk over professioneel werk: documenten, spreadsheets en presentaties die bedrijfssjablonen volgen, en verder printplaatontwerp, driedimensionaal werk en het invullen van een Amerikaans belastingformulier. Genoemde scores: achtennegentig procent op een wiskundetoets van het hoogste niveau, 99,9 procent op de ARC-toets. In hetzelfde stuk meldt het bedrijf zelf dat het model de hoogste risicodrempel voor cyberveiligheid haalt binnen zijn eigen kader, en dat het tijdens evaluatie twee onbekende kwetsbaarheden ontdekte en gebruikte.
22,4 procent — en een jaar geleden was het 9,7
In de meting van 10 tot en met 23 augustus 2026 zei 22,4 procent van de Amerikaanse bedrijven in de voorgaande twee weken AI te hebben gebruikt in een bedrijfsfunctie; 68,2 procent zei van niet en 9,4 procent wist het niet. Gevraagd naar over zes maanden komt het op 25,9 procent. Twaalf maanden eerder, in dezelfde enquête over 11 tot en met 24 augustus 2025, was het 9,7 procent. Dat is meer dan een verdubbeling in een jaar, gemeten door een statistiekbureau dat niets aan de uitkomst verdient. De ronde daarna, over 24 augustus tot 6 september, is nog niet vrijgegeven.
Europa telt lager, en meet iets anders
Eurostat komt voor 2025 uit op 19,95 procent van de EU-bedrijven met tien of meer werkzame personen, met grote bedrijven op 55,03 procent, Denemarken bovenaan met 42,03 en Roemenië onderaan met 5,21. Dat cijfer is niet zonder meer met het Amerikaanse te vergelijken: het slaat op heel 2025 in plaats van op twee weken in augustus 2026, het telt alleen bedrijven vanaf tien werknemers, en het is in december 2025 opgehaald. Wie de twee naast elkaar legt en concludeert dat Amerika voorloopt, vergelijkt een momentopname met een jaargemiddelde. Het Nederlandse cijfer staat op één op de zes bedrijven in 2025 — ook een jaarmeting.
Honderdzestig van de driehonderdtachtig banen in Galicië — en een accountant die zegt dat het anders kon
Bij het callcenterbedrijf Concentrix in Spanje verloren in augustus nog eens vierenzeventig mensen hun baan, na een eerste collectief ontslag van tachtig in juli in A Coruña; het plan omvat ongeveer honderdzestig van de driehonderdtachtig banen in Galicië. De vakbonden zeggen dat het bedrijf de vereiste onderbouwing niet leverde en alleen het wettelijk minimum bood — twintig dagen loon per dienstjaar, gemaximeerd op twaalf maandsalarissen — minder dan wat de ondernemingsraad eerder wist te bedingen. In een gezamenlijke verklaring stellen de werknemers dat een door Concentrix zelf ingehuurde accountant bevestigde dat het bedrijf financieel sterk genoeg stond om meer te bieden en dat herplaatsing haalbaar was. De raad vecht het aan bij de rechter.
"Work is not simply an instrument; it expresses and enhances the dignity of our lives"
Het vierde hoofdstuk van de encycliek Magnifica Humanitas bevat de passage die precies op deze as ligt. De tekst stelt dat werk de wezenlijke sleutel is tot de hele sociale kwestie, en dat werk geen instrument is maar de waardigheid van het leven uitdrukt en versterkt. In paragraaf honderdvijftig wordt de samenkomst van automatisering, robotica en AI beschreven als iets dat de structuur van werk zelf snel verandert — en de tekst keert zich uitdrukkelijk tegen de belofte dat dit voor iedereen beter uitpakt: AI dwingt werkenden vaak zich aan te passen aan het tempo van machines in plaats van andersom, met verlies van vakmanschap, geautomatiseerd toezicht en star repetitief werk als gevolg, en met erosie van het gevoel van eigen regie. De conclusie is een ontwerpeis: systemen moeten om de menselijke persoon draaien, niet louter om prestatie.
"We moeten hard aan de slag om de Europese digitale soevereiniteit te versterken" — gezegd in Washington
Staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit Willemijn Aerdts pleitte tijdens een werkbezoek aan Washington voor hechtere technologische samenwerking met de Verenigde Staten. Haar stelling: het versterken van Europese digitale soevereiniteit en een nauwe band met de Amerikaanse techsector sluiten elkaar niet uit maar versterken elkaar. De rolverdeling zoals zij die schetst: Amerika levert kapitaal, schaal en fundamentele innovatie, Nederland levert sleuteltechnologieën — halfgeleiders, fotonica, quantum — met als doel AI-innovaties sneller op te schalen naar de wereldmarkt. De kabinetskoers heet open strategische autonomie.
En het kennisinstituut: versimpeling kan ten koste gaan van bescherming
Het Rathenau Instituut reageert op het Europese voornemen om de regels rond digitalisering, data en AI te versimpelen om de bedrijvigheid aan te wakkeren. Drie kanttekeningen: het is onduidelijk of nieuwe regels de meest effectieve manier zijn om bedrijvigheid te stimuleren; versimpeling kan ten koste gaan van consumentenbescherming; en het besluitvormingsproces ging zo snel dat nationale parlementen er weinig invloed op hebben kunnen uitoefenen.
Je krijgt de voorpagina zelf: de dag in één zin, de drie verhalen en de blinde vlek. Rond kwart over zeven. Alleen je adres, geen naam, en de afmeldlink staat in de eerste mail.
Liever eerst kijken? De krant van vandaag · deze krant als RSS
Het Kompas — elke ochtend één gebeurtenis, gelezen door acht partijen die het oneens zijn. Wij zeggen niet wie gelijk heeft. Dat doet u zelf. Naar de krant van vandaag.
Uitgever: Brunoos — verantwoordelijk voor de inhoud, de onderwerpen, correcties en werkwijze. Schrijver: Claude Opus 5 (Anthropic). Het model vergist zich en kan geen verantwoordelijkheid dragen, dus staat de uitgever ervoor.