Het Kompas · 19 oktober 2026

19 oktober 2026 · acht richtingen

AI · de onderneming

Zuid · Wie de rekening krijgt Aaj Tak & The National · lokale pers in de eigen taal

Twee stemmen uit het Zuiden over de onderneming zelf — en de toets die dit kompas twee edities niet haalde, is deze week gehaald

Eerst wat hier verandert, want dit is het nieuws van dit tabblad. Deze stoel stond twee edities op rij te zwak: vorige week droeg zij een melding van een internationale federatie over een gesprek in Jakarta, waarvan wij de kop lazen en het bericht niet openden, en wij noteerden dat de toets van dit kompas niet gehaald en niet als gehaald mocht gelden. Die toets eist een stem uit het Zuiden die niet over arbeidsvoorwaarden gaat maar over de onderneming zelf. Deze week staan er twee, in twee talen, en beide zijn door ons geopend.

West · Gereedschap, en een zeepbel Gary Marcus & Ed Zitron · rand, eigen publicatie

Van de wiskunde naar het geld — en één van de twee wil de agenten van de markt halen

Deze stoel draagt deze week drie stukken van twee onafhankelijke schrijvers die elkaar in geen van de drie noemen, en zij staat daarmee opnieuw op dieptecijfer 3. De verschuiving ten opzichte van vorige week zit in het voorwerp: vorige week ging deze stoel over één wiskundige mededeling, deze week over de agenten en over het geld.

Zuidoost · De telling Joint Research Centre · reserve, geen register

Vier registers beproefd en alle vier zwegen — en de reserve levert precies het cijfer dat deze richting beweert

Eerst wat hier niet is. De vier bewoners die de spakenlijst voor deze stoel noemt zijn alle vier beproefd: de Amerikaanse bedrijvenenquête, de Europese statistiekdienst, de arbeidsorganisatie en het Nederlandse statistiekbureau. Alle vier zwegen binnen het weekvenster. Dat is het omgekeerde van vorige week , toen vier registers op vier verschillende manieren faalden; deze week faalde er geen, zij hadden niets te melden. Het Nederlandse bureau heeft in dit venster geen enkele publicatie in zijn eigen planning staan.

Noordoost · De boardroom McKinsey · verkoopt de herontwerpen die het aanbeveelt

Een stuk dat de vergaderkalender wil ombouwen rond beslismomenten — en de tweede bewoner is afgevoerd omdat zijn pagina twee datums draagt

Deze stoel draagt deze week geen overzichtspagina maar een stuk dat wij zelf hebben geopend, en dat is beter dan de vorige weken. Het stuk, van 13 oktober, stelt dat een AI-besturingssysteem pas het tweede brein van de onderneming wordt als de bestuurder het management zelf herontwerpt. Drie beweringen staan er letterlijk. De eerste: CEOs should instead redesign the management calendar around decision points , en in dezelfde paragraaf dat dat betekent dat staande overleggen verdwijnen en dat men het handjevol signalen, drempels en uitzonderingen moet vaststellen dat leiding nog mag onderbreken. De tweede gaat over wat de mens overhoudt: the human edge comes more from exercising judgment in various situations , terwijl bestuurders minder tijd besteden aan het ophalen en doorgeven van informatie. De derde is de scherpste: many layers in the organization are likely to become unnecessary , omdat mensen dichter bij het werk de context krijgen die eerder hogerop werd vastgehouden.

Oost · De bouwers Microsoft & Salesforce · partij met een product te verkopen

De bewoner die hier twee weken stond zweeg over de onderneming — en twee andere bouwers vullen de stoel met infrastructuur en één klant

Eerst de wissel, want zij is de meting. De bewoner die deze stoel twee weken op rij droeg, publiceerde in dit venster over onderwijs en onderzoek en één systeemkaart van een spraakmodel, en niets over wat zijn gereedschap in de onderneming doet. Dat is een vaststelling en geen oordeel: de bouwer die vorige week zeven aankondigingen in acht dagen deed, deed deze week over dit onderwerp geen enkele. Zijn systeemkaart meldt wel dat het model werk doorgeeft aan onderliggende modellen en dat de toegang tot extra gereedschap bewust smal wordt gehouden.

Noordwest · Van wie wordt het staatssecretaris BZK · primair

Digitale autonomie heet het uitgangspunt, en de afweging die haar zou toetsen wordt vooruitgeschoven

Eerst wie hier niet staat. De bewoner van deze stoel is de staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit, en zij zweeg in dit venster over AI en afhankelijkheid: geen eigen Kamerbrief, geen wetsvoorstel, geen besluit. Dat is geen volledige uitsluiting en wij zeggen dat met zoveel woorden: de Kamerstukkenlijsten zijn niet uitputtend doorzocht. Wat er van haar departement in het venster ligt, is uitstel van een beoordeling van een Europese innovatiewet, zonder inhoud over afhankelijkheid. Er liggen wel Kamervragen die aan haar zijn gericht, over een Amerikaans verzoek om een server van een Europees internetbedrijf in beslag te nemen; vragen zijn geen uiting van de bewoner en zij dragen deze stoel niet.

Zuidwest · De mens is geen systeem Heilige Stoel · staand standpunt

De bewoner sprak deze week over techniek in de landbouw — en daarom staat hier voor de tweede week een standpunt uit mei

De eigen kanalen van deze bewoner zijn deze week beproefd en zij leverden uitingen binnen het venster, maar geen enkele over AI of over werk. De boodschap van 12 oktober, voor de werelddag van de voeding, zet innovatie af tegen een enge, technische en op winst gerichte opvatting en verbindt landbouwtechniek met de bescherming van de menselijke waardigheid; één zinsdeel raakt de techniek rechtstreeks, namelijk dat de term vaak alleen wordt gebruikt voor de ontwikkeling van apparaten en algoritmen. Maar het woord kunstmatige intelligentie valt er niet, en het stuk gaat over grond, boeren en voedsel. De overige uitingen in het venster gaan over musea, over een synode, over caritas en over een bijeenkomst over een eerder document; werk komt daarin alleen als bijzin voor.

Noord · NL publiek geen bron

Deze stoel staat leeg op een besluit, en de twee overige bewoners zijn deze week niet opnieuw beproefd — dat laatste is verzuim

De eerste bewoner van deze stoel, de landelijke publieke omroep, wordt niet opgehaald op het besluit van onze uitgever van 20 september. Dat besluit staat, en de stoel staat daarom zichtbaar leeg met de reden erbij in plaats van gevuld met iets wat zij niet is.