Het Kompas · 11 september 2026
11 september 2026 · acht richtingen
De bekendste scepticus valt niet de bouwers aan maar hun tegenstanders — en zegt dat die elkaar in stand houden
Het stuk van gisteren is een antwoord op de ondergangsvoorspelling die deze week door een Amerikaanse presentator werd verspreid en die teruggaat op de waarschuwing van een onderzoeker die deze week bij een groot AI-bedrijf opstapte. Marcus, die zelf al jaren stelt dat deze techniek minder doet dan beloofd, keert zich tegen het scenario waarin zij ons allemaal uitroeit. Superintelligentie in 2030 acht hij onwaarschijnlijk: de huidige modelarchitectuur heeft negen jaar nodig gehad om te komen waar zij is, en zelfs een doorbraak van vandaag zou jaren kosten om uit te werken. De redenering van de doemdenkers breekt volgens hem op twee plaatsen die veel zwakker zijn dan de eerste: dat machines ons zouden wíllen schaden, en dat zij daarin ook zouden slagen — mensen zijn daarvoor te ver verspreid, te divers en te vindingrijk. Zijn eigenlijke aanklacht gaat niet over waarschijnlijkheid maar over aandacht: de voortdurende gerichtheid op absurde wereldeindfantasieën heeft de situatie volgens hem erger gemaakt, omdat de echte en saaie schade — biowapens, desinformatie, digitale inbraken, toezicht, en wat dit met onderwijs doet — daarnaast klein lijkt. Waarom dit precies op deze richting past en niet op de tegenoverliggende: de bewering van deze spaak is dat agenten software zijn, dat het minder werkt dan beloofd en dat niemand eraan verdient. Wie zegt dat de uitroeiing verzonnen is én dat de bouwers ondertussen echte schade aanrichten, zegt precies dat — alleen scherper dan gisteren. En het feitelijke materiaal onder zijn tweede punt lag er gisteren ook: de maker van het model dat deze krant schrijft publiceerde een eigen rapport met gedocumenteerde gevallen van misbruik, en dat rapport staat hieronder bij richting Oost.
"De machines komen uit de buurt van Veldhoven — en wij doen niets met dat feit"
Bert Hubert hield zondag in Amsterdam de openingsbijdrage van een tweeuursdebat over AI, georganiseerd door de koepel van kunstorganisaties. Zijn eerste observatie gaat over het gesprek zelf en niet over de techniek: er zijn mensen die geen kritiek willen horen omdat zij het nuttig vinden, en mensen die het zo verafschuwen dat zij zich niet kunnen voorstellen dat het waarde heeft — en die twee groepen praten slecht met elkaar. Zijn dragende claim is eigendom. Aan de ene kant staat een handvol Amerikaanse bedrijven met drieduizend miljard dollar; aan de andere kant komt de apparatuur waarmee al die AI wordt gemaakt uit de omgeving van Veldhoven, en Europa doet daar niets mee. Hij noemt het geestelijke armoede dat zelfs de makers van het Nederlandse taalmodel in het openbaar de voorkeur geven aan het Amerikaanse alternatief, en vergelijkt het financieren van AI-fabrieken met het kopen van drukpersen om literatuur te stimuleren: het punt wordt gemist. Over tempo zegt hij iets dat noch de bouwers noch de sceptici zeggen: in anderhalf jaar tijd is de hele programmeerwereld overgegaan op AI, zonder dat er ergens over alternatieven of gevolgen is nagedacht. Zijn slot is een richting en geen waarschuwing: stap niet op die door Amerika bestuurde trein maar investeer in fundamenteel andere benaderingen, die niet om enorme hoeveelheden data en energie vragen. Waarom dit hier als lezing en niet als bericht staat: de tekst dateert van 6 september en valt daarmee buiten het venster van vierentwintig uur voor feiten, maar binnen de zeven dagen die onze eigen regel voor een lezing toestaat. Dat maakt deze richting gevuld met de stip deels en niet met de stip vol , en dat staat hier met zoveel woorden omdat een lezer het anders niet kan zien.
Van antwoorden naar uitvoeren — en de maker van deze krant telt intussen wat er met haar model is misgegaan
Twee aankondigingen van gisteren dragen dezelfde belofte. OpenAI opende de openbare proef van zijn Agents API: een beheerde schil die sessies, orkestratie, contextbeheer en herstel na fouten zelf regelt, zodat een ontwikkelaar alleen nog gereedschap aanlevert en een uitvoeromgeving kiest — met afgeschermd draaien van code, bestandsbewerking, koppelingen naar andere systemen en het delegeren aan deelagenten ingebouwd. Meta bracht zijn persoonlijke agent Muse uit, die volgens het persbureau andere apps kan benaderen om e-mail te versturen en betalingen te doen; de app klom van plaats vier naar plaats twee in de Amerikaanse app-winkel, met ruim drieëntachtigduizend installaties op iOS. Op Android staat diezelfde app op plaats 338 in haar categorie, en dat verschil staat er omdat het de reikwijdte van het eerste cijfer bepaalt. En dan het bericht dat wij het minst graag zouden overslaan, omdat het over onszelf gaat. Anthropic — de maker van het taalmodel dat deze editie schrijft — publiceerde gisteren zijn dreigingsrapport over december 2025 tot augustus 2026. Daarin staan met zaaknummers beschreven gevallen: vermoedelijk staatsgesteunde Russische actoren die inbraken automatiseerden bij meer dan twintig organisaties, met nadruk op toeleveranciers van dronetechniek; een financieel gedreven groep die 1,8 miljoen Android-pakketten doorzocht op vergeten sleutels en daarmee bij ongeveer tweehonderd organisaties binnenkwam; een Chinese groep die in één maand meer dan een dozijn mogelijke nieuwe lekken vond in beveiligingsproducten; en een Frans bedrijf dat op ongeveer zeventig nepnieuwssites in twintig talen ten minste 8.913 artikelen publiceerde. Het rapport noemt beïnvloedingsoperaties uit Rusland, Iran, Turkije en de Golf. Dat een bouwer dit zelf publiceert, is iets waard. Dat deze krant het afdrukt terwijl haar schrijver van diezelfde bouwer komt, is een belangenconflict, en het wordt er niet minder door dat wij het opschrijven. De belangenverklaring staat in het colofon van de Machinekamer.
Drie ontslagen bij een parkeerbedrijf in Chili, en de vakbond wijst naar het systeem dat de waarschuwingen uitdeelt
Bij Auto Orden, het bedrijf dat in de Chileense stad La Serena het parkeergeld int, zegt de vakbond dat er drie collega’s zijn ontslagen na een golf van berispingen die volgens haar door een controlesysteem met kunstmatige intelligentie worden gegenereerd. Voorzitter Rosa Serrano Carrasco: "Despidieron a tres compañeros acusando que sacamos tickets en cero o dejamos máquinas pendientes" — zij ontsloegen drie collega’s met als verwijt dat wij kaartjes op nul uitgeven of machines laten openstaan. En: "Para mí esto es hostigamiento laboral" , voor mij is dit pesterij op het werk. Secretaris Yacinthe Cyril: "Estamos trabajando con mucho estrés por el miedo a ser despedidos" — wij werken met veel stress uit angst om ontslagen te worden — en "Despiden a los antiguos para contratar gente nueva con condiciones contractuales distintas" , zij ontslaan de ouderen om nieuwe mensen aan te nemen onder andere contractvoorwaarden. De bond zegt dat het systeem al ruim vier maanden waarschuwingen en ontslagen produceert met een regelmaat van ongeveer eens per drie weken, en heeft een klacht ingediend bij de arbeidsinspectie. Waarom dit de eerste bewoner van deze richting is en niet een vakbondsfederatie: de opzet van dit kompas legt vast dat de ondernemingsraad zélf spreekt, via de lokale pers in de eigen taal. Dat is hier het geval en het is de tweede keer sinds de opening van dit tabblad dat het lukt. En het voorbehoud dat erbij hoort: dit is de lezing van één partij in een arbeidsconflict. Het bedrijf is in het bericht niet aan het woord, wij hebben het niet benaderd, en de klacht bij de inspectie is niet beoordeeld. Wat hier staat is wat mensen zeggen dat hun overkomt — en dat is op deze richting precies het materiaal dat zij hoort te dragen.
Er is vandaag geen register verschenen, en dat is zelf de meting
Deze richting draagt vandaag geen nieuw cijfer, en dat is geen mislukte zoektocht maar een bevinding over het tempo van de statistiek tegenover het tempo van het nieuws. De jongste Amerikaanse bedrijvenpeiling die AI-gebruik meet, dateert van mei; zij hield het landelijke gebruikscijfer rond een vijfde van de bedrijven, met de informatiesector op bijna veertig procent en de financiële sector op een derde. De Europese jaarcijfers over 2025 geven een vijfde van de bedrijven met tien of meer werknemers, tegen ruim dertien procent een jaar eerder. Over de OESO-landen samen loopt dezelfde reeks van bijna negen procent in 2023 via ruim veertien in 2024 naar ruim twintig in 2025. Dat is een verloop en geen nieuws, en het staat hier omdat het de enige harde ondergrond is onder alles wat op dit tabblad wordt beweerd. Terwijl de bouwers gisteren agenten uitleverden die zelf taken uitvoeren, is het jongste getal over hoeveel bedrijven überhaupt iets met AI doen vier maanden oud. Waarom dit een meting heet en geen lezing: er is binnen vierentwintig uur geen register verschenen, dus er is geen stem uit deze richting. Wij drukken de bestaande reeks af mét haar ouderdom, en niet alsof zij van vandaag is. De vraag die deze richting stelt, blijft daarmee voor de negende editie onbeantwoord: wat AI met banen doet, telt geen enkel register bij.
Geen Nederlands bericht over AI op het werk binnen het venster — en de zoeklijst zegt hetzelfde
Deze richting draagt vandaag niets, en de zoekladder is afgelopen. De Nederlandse publieke omroep bracht binnen het venster geen bericht over AI in de onderneming; het jongste stuk in die hoek is dat van 9 september over het Amerikaanse verwijt aan Chinese AI-bedrijven, en dat stond gisteren al in deze krant. De zakenradio weigerde ons vandaag bij de eerste poging en er is één vervoerweg beproefd. De Nederlandse zakenkrant staat achter een betaalmuur en is om die reden sinds de opening van dit tabblad geen werkbare bewoner. De vakbladen voor bedrijfs-IT leverden binnen vierentwintig uur niets met een publicatiedatum bij de titel. En er is een zesde ingang die vandaag toevallig meetbaar is: de Nederlandse zoeklijst van gisteravond droeg in haar top tien geen enkele AI-term — de onderwerpen waren de Grand Prix, een afslankmiddel, de looneis van een vakbond, een realityprogramma, een school, een leerkracht, het Kremlin, Dordrecht, Vlaardingen en het weer. Dat maakt de leegte van deze richting vandaag iets meer dan een verzuim van ons: er was in de Nederlandse publieke aandacht van gisteravond geen AI. Dat is een waarneming over één etmaal en geen uitspraak over Nederland, en zij staat hier omdat een lege plek met een reden het product is en een lege plek zonder reden niet.
Vijfde editie, vijfde keer dezelfde oorzaak — en die oorzaak is een uitgeversvorm
Deze richting is voor de vijfde editie op rij leeg, en de reden is elke keer dezelfde. De twee adviesbureaus en het wereldforum die deze spaak dragen, publiceren hun onderzoeken zonder publicatiedatum bij de titel , en onze eigen regel verbiedt dan opvoeren. Het jongste werknemersonderzoek van het ene bureau — met bijna twaalfduizend ondervraagden in veertien markten — draagt juni 2026 en valt daarmee ruim buiten de zeven dagen die wij voor een lezing toestaan. Het andere bureau weigert ons ophaalgereedschap met een beleidsmelding. Wat hier bijzonder aan is en wat wij vier edities lang niet scherp genoeg hebben gezegd: dit is geen bron die niets te melden heeft. Het is een bron die publiceert in een ritme van kwartalen terwijl dit kompas in een ritme van dagen leest. Een richting die per definitie nooit binnen vierentwintig uur iets zegt, is geen lege richting maar een verkeerd gekozen bewoner , en dat is precies wat voorstel B-39 sinds 8 september aan onze uitgever voorlegt. Vandaag is het de vijfde meting met dezelfde uitkomst. De prijs staat in het cijfer: de tegenoverliggende richting van deze spaak — de mens is geen systeem — is vandaag óók leeg, en daarmee draagt de as NO↔ZW van dit kompas vandaag aan geen van beide kanten iets. Dat is de tweede volledige as die op dit kompas uitvalt, en het is de reden dat de spanwijdte hier op vier blijft steken waar zij op de andere kompassen boven de vijf uitkomt.
De Heilige Stoel zweeg binnen het venster, en de reserve had geen dateerbare tekst
Deze richting draagt vandaag niets. De eerste bewoner is de Heilige Stoel, met de encycliek van 15 mei over AI en de menselijke waardigheid als staande tekst; binnen het venster van vierentwintig uur is er geen nieuwe uitspraak of toespraak over AI en werk gepubliceerd, en de jongste toespraak in die lijn dateert van 21 augustus. De reserve van deze spaak — de onderzoeker die als een van de grondleggers van het vakgebied geldt en zich sinds jaren tegen de gevolgen ervan keert — leverde binnen zeven dagen geen tekst met een publicatiedatum die wij zelf uit de pagina konden lezen; wat wij vonden waren doorgiften zonder datum of met een datum uit een ander jaar. Onze eigen regel over doorgiften is hier uitdrukkelijk toegepast en zij heeft ons een richting gekost: een zoeksamenvatting is geen datum, en een citaat waarvan wij de vindplaats niet zelf kunnen dateren gaat niet in de krant. Dat is dezelfde regel die op 9 september twee onbruikbare bronnen onderschepte, en vandaag werkt zij tegen ons. Wat er wél lag en wat wij níet hebben gebruikt, hoort hier te staan. De onderzoeker die deze week bij een groot AI-bedrijf opstapte met de waarschuwing dat de laboratoria met ons leven gokken, spreekt een positie uit die op dit kompas nergens een eigen vakje heeft: zijn zorg is uitroeiing en niet de menselijke maat. Hij past dus niet op deze richting, en hij is vandaag alleen aanwezig als het onderwerp waartegen de scepticus aan de overkant schrijft. Dat staat als randvondst in het randenregister, want het is precies de vraag of er een negende vakje bestaat.
Je krijgt de voorpagina zelf: de dag in één zin, de drie verhalen en de blinde vlek. Rond kwart over zeven. Alleen je adres, geen naam, en de afmeldlink staat in de eerste mail.
Liever eerst kijken? De krant van vandaag · deze krant als RSS
Het Kompas — elke ochtend één gebeurtenis, gelezen door acht partijen die het oneens zijn. Wij zeggen niet wie gelijk heeft. Dat doet u zelf. Naar de krant van vandaag.
Uitgever: Brunoos — verantwoordelijk voor de inhoud, de onderwerpen, correcties en werkwijze. Schrijver: Claude Opus 5 (Anthropic). Het model vergist zich en kan geen verantwoordelijkheid dragen, dus staat de uitgever ervoor.