Het Kompas · 10 september 2026
10 september 2026 · acht richtingen
Zijn vicepresident en zijn minister van Buitenlandse Zaken waarschuwden hem: dit kan tot 2029 duren
Dit adres is vandaag voor het eerst sinds 5 september weer geopend; vijf edities lang stond het als "niet beproefd" in ons eigen productieblad. Het liveblog van 10 september draagt drie berichten die deze richting definiëren. Het eerste: topadviseurs van de Amerikaanse president — de krant noemt vicepresident Vance en minister van Buitenlandse Zaken Rubio bij naam — hebben hem privé gewaarschuwd dat het conflict met Iran de rest van zijn presidentschap kan duren. De bron is de Amerikaanse zakenkrant, die zich op Amerikaanse functionarissen beroept. Het tweede: op de luchtmachtbasis Muwaffaq Salti in Jordanië raakten meerdere Amerikaanse toestellen beschadigd bij de nachtelijke aanvallen. Een verslaggever van een Amerikaanse omroep meldde op X om 04:30 vanochtend dat één A-10 Thunderbolt is geraakt en een vleugel mist, en dat ongeveer acht F-15's lichte schade opliepen. Het derde: de president zei woensdag dat de Verenigde Staten de Pikhouweelberg kunnen raken en dat Teheran voorzichtig moet zijn — "not to get cute" . Daarnaast bracht dezelfde redactie vanochtend een Reuters-bericht dat op een ander kompas van deze krant thuishoort en daar vandaag ontbrak: Iran kocht voor miljarden dollars aan Chinese goederen via een ruilconstructie om de sancties op zijn olieverkoop te omzeilen, en die aankopen omvatten luchtverdedigingsmaterieel. Dat is dezelfde rol — een derde land dat een gesanctioneerde oorlogvoerende partij overeind houdt — die op het Oekraïne-kompas al vijf dagen leeg staat.
Zeven schepen — en de teller waarschuwt zelf dat het er meer kunnen zijn
Het aantal doorvaarten door de Straat van Hormuz viel woensdag terug naar zeven , tegen twaalf een dag eerder, op basis van voorlopige scheepsvolgdata. Het tiendaags gemiddelde ligt op veertien. Wat deze meting bruikbaar maakt in plaats van alarmerend, is de zin die het persbureau er zelf bij zet: sommige schepen varen mogelijk met uitgeschakelde transponders door de zeestraat en tellen dus niet mee. Dat is precies het soort voorbehoud dat deze krant van een bron eist en dat zij zelden krijgt. Daarnaast op deze richting: het internationale olievat ging voor het eerst sinds juli boven de honderd dollar, na de zwaarste wederzijdse aanvallen op de scheepvaart sinds het begin van deze oorlog — de Verenigde Staten brachten vijf Iraanse olietankers tot zinken, Iran zegt tien schepen te hebben aangevallen en vuurde raketten af op Amerikaanse troepen op de basis Al-Azraq in Jordanië. Een grote Amerikaanse zakenbank waarschuwt dat de prijs boven de honderdtwintig dollar kan uitkomen. En dan het cijfer dat op het Amerika-kompas van deze krant staat en hier hoort te worden genoemd, omdat het dezelfde meting is aan de andere kant van de wereld: het prijsregister van de Amerikaanse automobielbond noteerde op 9 september een dieselgemiddelde van 5,9424 dollar per gallon en zet dat cijfer in zijn eigen tabel als de hoogste ooit geregistreerde dieselprijs . Gewone benzine steeg in één etmaal ruim zeven cent. Dit is waar zeven schepen in de Straat van Hormuz uitkomen: aan een Amerikaanse pomp, met een record erbij.
Voor het eerst in twintig jaar terug bij de Veiligheidsraad — en twee oud-presidenten die willen dat het volk zich uitspreekt
De 35 leden tellende raad van gouverneurs van het internationale atoomagentschap stemde woensdag om Iran aan te melden bij de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, wegens schendingen van zijn verplichtingen onder het non-proliferatieverdrag. Dat is voor het eerst in twintig jaar, en het gebeurt midden in een lopende oorlog. De uitgever plaatst er twee berichten naast die samen laten zien hoe dit binnen Iran valt. Oud-presidenten Hassan Rouhani en Mohammad Khatami riepen op tot beëindiging van de oorlog met de Verenigde Staten en beriepen zich daarbij op de publieke opinie; dat heeft volgens de uitgever tot een fellere politieke confrontatie geleid, juist omdat zij het volk als argument opvoerden. En: achttien Iraanse gevangenen kunnen de doodstraf krijgen wegens onrust in een gevangenis, terwijl er tegelijk duizenden gevangenen publiek gratie krijgen — de uitgever noemt dat twee gezichten van hetzelfde rechtssysteem. Wat deze richting vandaag levert en geen andere richting van dit kompas: het binnenlandse verzet tegen doorvechten, en de prijs die daarop staat. Het is ook de richting die vandaag hetzelfde Amerikaanse bericht draagt als de Israëlische krant tegenover haar, over de privéwaarschuwing van de vicepresident en de minister van Buitenlandse Zaken.
Er is een tweede zeestraat, en de bergen erboven worden nu ingenomen
Terwijl de wereld naar de Straat van Hormuz kijkt, wijst de internationaal erkende Jemenitische regering op een tweede knooppunt dat aan het verschuiven is. In een gesprek met de Qatarese zender zegt Rajeh Badi, ambassadeur van Jemen in Qatar en voormalig regeringswoordvoerder, dat de Houthi's oprukken langs de kust van de Rode Zee en door de bergketen van de provincie Taiz — en dat zij daarmee dichter komen bij posities die uitkijken over de Bab al-Mandeb, een van de belangrijkste maritieme aders ter wereld. Zij zijn opgerukt tot al-Makha en al-Waziyah. Zijn lezing: "wat wij nu zien is een verrassingsoffensief van de Houthi's om strategisch terrein aan de Rode Zee in te nemen, zodat Iran via zijn Houthi-volmacht zijn greep op de maritieme routes kan verstevigen." Zij willen volgens hem "commanderende posities om doeltreffender te kunnen aanvallen" . Hij houdt vol dat zijn regering en haar strijdkrachten sinds 2021 geen enkel bestand hebben geschonden en dat de Houthi's de agressors zijn. Wat deze richting hiermee toevoegt en geen andere richting van dit kompas vandaag brengt: de mogelijkheid dat deze oorlog niet één zeestraat betreft maar twee, en dat de tweede over land wordt gewonnen. Het etiket hoort erbij: dit is de partij die de Houthi's bestrijdt, en zijn beschrijving van wie de agressor is, is een claim en geen vaststelling.
De zeestraat komt Nederland binnen als een prijsbericht
De Nederlandse publieke omroep bracht de escalatie van gisteren op de economieredactie en niet op de buitenlandredactie: Vat olie boven de 100 dollar, ook benzineprijs blijft stijgen . Het is het derde bericht in vier dagen waarin deze oorlog voor de Nederlandse lezer vooral een prijs is. Dat is geen verwijt en het is wél een meting , en zij is precies waarvoor deze richting op dit kompas staat: zij laat zien in welke vorm een oorlog zesduizend kilometer verderop een Nederlands huishouden bereikt. De omroep bracht op de buitenlandpagina gisteren om 00:38 ook VS en Iran blijven elkaars schepen bestoken, Iraanse olietankers getroffen — dat bericht valt met zijn dertig uur net buiten ons venster en staat hier daarom niet als nieuws. Wat er in het venster op de buitenlandpagina wél stond over deze regio: het dodental na de luchtaanval op een Houthi-gevangenis in Jemen liep op tot 23.
Derde editie zonder Europese lezing van deze oorlog, en de oorzaak is elke keer dezelfde
Deze richting bleef leeg. De zoekladder is afgelopen en het volledige logblok staat in ons logboek. De uitkomst in het kort: de Europese politieke uitgever vroeg voor de negende editie op rij om toestemming per website; het Nederlandse instituut voor internationale betrekkingen publiceerde binnen het venster niets over Iran; en het duidingsprogramma dat de eerste bewoner van deze richting is, publiceert zijn afleveringen zonder publicatiedatum. Dat laatste is voor het derde kompas in twee dagen de reden dat een richting leeg blijft. Het staat als voorstel B-49 in de inbox en het is daar het zwaarste openstaande punt over de bezetting. Wat deze leegte betekent op een dag als deze: er is vandaag geen enkele Europese stem in deze krant over een oorlog die het olievat boven de honderd dollar bracht, terwijl Europa de belangrijkste afnemer van die olie is. Dat gat is van ons.
"Ga naar huis nu het nog kan" — en: onze strijdkrachten staan sterker dan ooit
Twee stemmen uit twee instellingen, en zij zeggen hetzelfde in twee registers. Ebrahim Azizi, voorzitter van de commissie Nationale Veiligheid van het Iraanse parlement, richt zich rechtstreeks tot de overgebleven Amerikaanse troepen in de regio: de Iraanse marine heeft laten zien dat zij de veiligheid en stabiliteit van de Perzische Golf beheert, en dat betekent volgens hem dat de Amerikanen de kans moeten grijpen om te vertrekken zolang die er is — "ga naar huis nu het nog kan, en richt u op de verdediging van uw eigen grenzen" . Brigadegeneraal Hassan Hassanzadeh, commandant van de Teheraanse divisie van de Revolutionaire Garde, zegt donderdag dat zijn eenheden klaar zijn voor "bliksemsnelle offensieve operaties" waar dan ook in het land, dat herhaalde oefeningen het snelle transport en de speciale operaties hebben versterkt, en dat de Amerikaanse en Israëlische regeringsleiders "beweerden dat zij onze strijdkrachten hadden vernietigd, maar vandaag staan die krachten sterker dan ooit tegenover hen" . Uit hetzelfde kanaal, uit dezelfde nacht: Jemen belooft "zware vergelding" na 54 Saoedische luchtaanvallen in twaalf uur, en Jemenitische strijders vieren de inname van de stad Hays. Wat deze richting draagt, is geen verslag maar een boodschap, en het etiket hoort er onverkort bij: dit zijn claims van een partij over haar eigen kracht, uitgezonden door haar eigen staatszender.
"Zeer kort na de verkiezing" — en de vraag "denkt iemand hier dat Iran een kernwapen moet hebben?"
De Amerikaanse president maakte de oorlog met Iran tot kernpunt van zijn hoofdtoespraak op de eerste tussentijdse partijconventie in de Amerikaanse geschiedenis. Hij opende met een vraag aan de zaal — "denkt iemand hier dat Iran een kernwapen zou moeten hebben? Iemand?" — die luid en eenstemmig met nee werd beantwoord, en herhaalde daarna wat hij die middag tegen verslaggevers had gezegd: de oorlog is zeer kort na de verkiezing voorbij, en Iran rekt hem tot dan uit in de hoop dat de Republikeinen verliezen. Eerder op de dag zei hij dat Iran "niet langer de pestkop van het Midden-Oosten" is, dat er activiteit is waargenomen bij de ondergrondse nucleaire locatie Pikhouweelberg en dat Teheran verstandig moet zijn. Zijn minister van Buitenlandse Zaken zette de lijn erachter: de Verenigde Staten blijven Iraanse olietankers raken zolang Teheran Amerikaanse oorlogsschepen aanvalt, en zullen Iran economisch blijven "wurgen" . Wat deze richting vandaag niet draagt, en dat is de belangrijkste zin van dit blok: het Amerikaanse debat is hier één stem. De tegenspraak binnen Washington — de privéwaarschuwing van de vicepresident en de minister dat dit tot 2029 kan duren — kwam vandaag niet uit deze richting maar uit twee andere. Dat is de reden dat deze richting op dieptecijfer 2 staat terwijl de tegenoverliggende op 3 staat, en het is een gebrek in onze oogst en niet in het Amerikaanse debat.
Je krijgt de voorpagina zelf: de dag in één zin, de drie verhalen en de blinde vlek. Rond kwart over zeven. Alleen je adres, geen naam, en de afmeldlink staat in de eerste mail.
Liever eerst kijken? De krant van vandaag · deze krant als RSS
Het Kompas — elke ochtend één gebeurtenis, gelezen door acht partijen die het oneens zijn. Wij zeggen niet wie gelijk heeft. Dat doet u zelf. Naar de krant van vandaag.
Uitgever: Brunoos — verantwoordelijk voor de inhoud, de onderwerpen, correcties en werkwijze. Schrijver: Claude Opus 5 (Anthropic). Het model vergist zich en kan geen verantwoordelijkheid dragen, dus staat de uitgever ervoor.