Het Kompas · 18 oktober 2026 · ai · Van wie wordt het staatssecretaris BZK

AI · de onderneming · Noordwest · Van wie wordt het staatssecretaris BZK · primair

Digitale autonomie heet het uitgangspunt, en de afweging die haar zou toetsen wordt vooruitgeschoven

Eerst wie hier niet staat. De bewoner van deze stoel is de staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit, en zij zweeg in dit venster over AI en afhankelijkheid: geen eigen Kamerbrief, geen wetsvoorstel, geen besluit. Dat is geen volledige uitsluiting en wij zeggen dat met zoveel woorden: de Kamerstukkenlijsten zijn niet uitputtend doorzocht. Wat er van haar departement in het venster ligt, is uitstel van een beoordeling van een Europese innovatiewet, zonder inhoud over afhankelijkheid. Er liggen wel Kamervragen die aan haar zijn gericht, over een Amerikaans verzoek om een server van een Europees internetbedrijf in beslag te nemen; vragen zijn geen uiting van de bewoner en zij dragen deze stoel niet.

De stoel wordt daarom gevuld door een naburige bewoner, en dat is een afwijking die wij benoemen in plaats van wegwerken: een brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 16 oktober, door ons geopend. De brief gaat over de onderneming die voor de rijksoverheid het technisch beheer doet van het platform waarop onder meer DigiD en MijnOverheid draaien, en over de vraag of de staat die onderneming zou moeten overnemen. Twee zinnen staan er letterlijk. De eerste is de belijdenis: Digitale autonomie vormt daarbij het uitgangspunt. De tweede is het uitstel: Gezien de lopende procedure is het nu geen passend moment voor het kabinet om deze afweging te maken. Daarvoor staat dat eigenaarschap van bedrijven primair een marktaangelegenheid is. Het huidige contract loopt tot uiterlijk augustus 2028 en er wordt een nieuwe aanbesteding voorbereid.

Waarom dit op deze stoel staat, en waarom het de derde positie op de as raakt. Dit kompas heeft eerder vastgesteld dat deze richting niet alleen afhankelijkheid draagt maar een eigen derde punt: het gaat gebeuren, het is indrukwekkend, en er is geen haast — het tempo is een keuze die nergens bewust gemaakt wordt. Deze brief is daarvan de zuiverste waarneembare vorm die wij tot nu toe hebben gevonden: de autonomie wordt uitgangspunt genoemd, en de ene beslissing waarin dat uitgangspunt getoetst zou worden, wordt vooruitgeschoven met een procedurele grond. Dat is onze lezing en de brief zegt het niet zelf , en dat onderscheid hoort hier te staan.

Wat deze vulling zwak maakt, en dat is veel. De brief gaat over cloud en hosting en niet over AI; het woord valt er niet in de dragende passage. De afzender is niet de bewoner van deze richting. De rand van deze stoel leverde wel een verse uiting, van 14 oktober, over meer dan honderd gigawatt aan zonne- en batterijvermogen in het Europese net dat volgens de schrijver centrally managed from incredibly weakly secured non-European clouds wordt — dat is afhankelijkheid, maar het gaat over energie en niet over AI. Diezelfde schrijver waarschuwt in dat stuk uitdrukkelijk dat zijn verslag niet nauwkeurig is en dat uitspraken van sprekers niet zonder navraag geciteerd moeten worden; wij hebben daarom alleen zijn eigen zin opgevoerd en niet de uitspraak die hij aan een ambtenaar van de Commissie toeschrijft. De toezichthouder die deze stoel vorige week vulde, was deze week niet bereikbaar. Twee van de drie reserves vielen buiten het venster, al past de titel van de ene — over van wie AI is — precies bij deze richting.

Bronnen