Het Kompas · 11 september 2026
11 september 2026 · acht richtingen
De belofte van woensdagavond kost meer dan Medicare, meer dan defensie en meer dan de rente op de staatsschuld
De president zei woensdag op de conventie in Dallas letterlijk: "I will issue a dividend to every adult citizen in the United States of America for $5,000… If the Republicans win. You win with us and you get $5,000. It will be called the 'Trump dividend.'" De rekensom eronder is eenvoudig en zij is niet van ons. Marc Goldwein van het Committee for a Responsible Federal Budget, een begrotingswaakhond in Washington, vermenigvuldigt het bedrag met het aantal volwassen Amerikaanse staatsburgers uit de gegevens van het volkstellingsbureau. De uitkomst is een jaarlijkse post die groter is dan de drie grootste vaste uitgaven van de federale begroting afzonderlijk. Volgens dezelfde berekening zou de uitbetaling naar schatting anderhalf procentpunt bij de huidige inflatie optellen, die op grond van de cijfers van het arbeidsstatistiekbureau op 3,4 procent staat. Ter vergelijking noemt het register nog iets anders: het bedrag verdubbelt ongeveer de gezamenlijke jaaruitgaven aan veteranen, vervoer, justitie, landbouw, wetenschap en het civiele ruimtevaartprogramma. En de dekking die de president noemde — de invoerheffingen — komt er niet in de buurt. De netto-opbrengst van die heffingen loopt op jaarbasis onder de tweehonderd miljard dollar, en het Congressional Budget Office heeft zijn eigen raming voor het lopende begrotingsjaar met ongeveer zestig procent naar beneden bijgesteld. Dit is een telling en geen oordeel: of een uitkering wenselijk is, is een politieke vraag; of de opgegeven dekking haar draagt, is een rekenvraag met een antwoord.
Het interview gaat niet de televisie op — en de reden die de presentator geeft, is een dreigement
Jimmy Kimmel liet gisteren weten dat zijn gesprek met James Talarico, de Democratische kandidaat voor de Senaat in Texas die het opneemt tegen de Republikein Ken Paxton, niet op televisie wordt uitgezonden maar op internet. De reden die hij ervoor geeft, is het bericht. De toezichthouder op de omroep heeft volgens hem gedreigd — met hem, met zijn programma, met het netwerk, met de aangesloten lokale zenders — op grond van doodgewone redactionele keuzes. Uit consideratie met die lokale zenders, vooral de Texaanse, gaat het interview daarom naar internet. Kimmel wees er daarbij op dat de huidige president zich in 2015 en 2016 zonder bezwaar door hem liet interviewen. De reactie die de institutionele kant het scherpst maakt, komt van binnen de toezichthouder zelf: commissaris Anna Gomez, benoemd onder de vorige regering, zei dat geen presentator, zender of netwerk federale vergelding zou moeten hoeven afwegen voordat hij een gast uitnodigt voor een nieuwswaardig gesprek. De uitgever plaatst het in een reeks: een vergelijkbare klacht van een andere late-avondpresentator in februari, een memo van de toezichthouder over de zendtijdregeling voor kandidaten in januari, en een door diezelfde toezichthouder bevolen toetsing van een omroepvergunning in april. Wat hier niet staat en wat erbij hoort: de toezichthouder zelf heeft vandaag niet gereageerd en zijn adres is door ons niet geopend. Dit is dus de lezing van één partij plus een dissidente stem uit het toezichthoudende orgaan, en niet een gedocumenteerd dreigement dat wij hebben ingezien.
"De partij van de haat" — en uit het publiek klonk driemaal dat iemand zou moeten worden neergeschoten
De vicepresident sloot de Republikeinse tussentijdse conventie in Dallas af met een toespraak waarin hij de Democratische Partij de partij van de haat noemde en stelde dat zij zo ver naar links is opgeschoven dat zij niet meer op de partij van vorige Democratische presidenten lijkt. Zijn kernzin gaat over spreken: de Democraten stellen kandidaten op die uw kinderen zullen vertellen wat zij mogen zeggen, hoe zij mogen leven en wie zij zouden moeten haten. In dezelfde toespraak eerde hij zijn een jaar geleden vermoorde vriend Charlie Kirk. Eerder op diezelfde avond gebeurde in dezelfde zaal iets dat de regeringsgezinde zender zelf niet bracht en drie andere uitgevers wel. Senator Ted Cruz noemde drie Democraten bij naam — de burgemeester van New York, de Senaatskandidaat in Michigan en die in Texas — en tussen elk van die drie door klonk uit het publiek hoorbaar "he should be shot" . Abdul El-Sayed, een van de drie, reageerde: als je zo'n oproep tot geweld hoort, zou dat ons allemaal door merg en been moeten gaan, en hij hoopt dat iedereen die het hoorde het benoemt voor wat het is. Waarom dat hier staat en niet bij de institutionele richting: deze spaak draagt wat er binnen de beweging gezegd wordt, en dat is vandaag twee dingen tegelijk — een aanklacht tegen de ander over vrijheid van spreken, en een zaal die drie keer roept dat een van de genoemden zou moeten worden doodgeschoten. Wij vatten die twee niet samen; wij zetten ze onder elkaar.
Sinterklaas spelen met andermans geld — de rekening voor twintig maanden opgewekt gepraat over tarieven
Nick Catoggio noemt de belofte van woensdag in zijn dagelijkse nieuwsbrief wat hij vindt dat zij is: de president speelt voor Sinterklaas met belastinggeld en biedt de kiezer een omkoopsom van vijfduizend dollar aan om het Huis en de Senaat in Republikeinse handen te houden. Het bezwaar dat hij eronder legt, is niet begrotingstechnisch maar gaat over geloofwaardigheid: hiermee komt volgens hem de rekening voor twintig maanden beledigend leeg gepraat over invoerheffingen als sleutel tot welvaart. Wie eerst zegt dat de tarieven het land rijk maken en vervolgens de opbrengst ervan als verkiezingscadeau uitdeelt, ondermijnt het vertrouwen in wat de overheid überhaupt over de economie beweert. Dat is een andere aanval dan die van het feitenregister aan de overkant van dit kompas, en het verschil is precies waarom deze twee richtingen los van elkaar bestaan. Het register rekent: de belofte kost meer dan de dekking opbrengt. De conservatieve redactie buiten de regering rekent niet maar meet iets anders — wat het met een partij doet als haar eigen achterban de cijfers niet meer gelooft. Dezelfde uitgever publiceerde gisteren en vandaag verder vooral over vijfentwintig jaar 11 september: over de teleurstellende nalatenschap van de diensten die na de aanslagen zijn opgericht, over of de inlichtingendienst toen klaar was en nu klaar is, en over opnieuw opbouwen.
Vijfentwintig jaar na de aanslagen, onder zwaarbewapende bewaking — en over de conventie niets
De Nederlandse publieke omroep opende vanochtend over Amerika met de herdenking in New York: vijfentwintig jaar na de aanslagen, en dit jaar onder wat de omroep hoogspanning noemt, met zwaarbewapende antiterreureenheden in de straten en politieke spanning eromheen. Het staat ook in de ochtendlijst van de omroep, naast een staking in de bouw. Wat deze richting vandaag níet draagt, is het waard te noemen omdat het over de keuze van de omroep gaat. Over de tweede avond van de Republikeinse tussentijdse conventie — de toespraak van de vicepresident, het geroep uit de zaal, het ingetrokken televisie-interview met een Senaatskandidaat — bracht de Nederlandse publieke omroep binnen ons venster niets. Gisteren bracht zij wél de belofte van vijfduizend dollar. Daarmee draagt deze richting vandaag één bericht, en dat bericht is een herdenking. Wij zetten hem op dieptecijfer 1 en niet hoger: één eigen bericht van één uitgever, zonder tweede bron en zonder eigen telling eronder. Dat is geen verwijt aan de omroep maar een meting van wat de Nederlandse lezer die alleen haar leest, vandaag over Amerika te weten komt.
In Brazilië werd de Amerikaanse herdenking het nieuws, en drones tekenden de omtrek van de torens
In de Braziliaanse zoeklijst van gisteravond stond op plaats negen Torres Gêmeas , met tweehonderd plus zoekopdrachten en een tijdstempel van 20:30 UTC. De gekoppelde artikelen komen van de grootste Braziliaanse nieuwssite en van de landelijke krant: drones vormden de silhouetten van de Twin Towers ter gelegenheid van vijfentwintig jaar na de aanslagen, en er was aandacht voor de herdenkingen zelf, mede via de berichtgeving vanuit het Vaticaan. Dat is het enige Amerikaanse onderwerp dat gisteravond in de Braziliaanse top tien doordrong. De conventie in Dallas, de belofte van vijfduizend dollar, het ingetrokken interview: geen van drieën haalde de lijst. Waarom dit als meting en niet als lezing staat, en waarom dat verschil hier zwaar weegt. Wij hebben de Braziliaanse uitgevers vandaag niet op hun eigen adres gelezen; wij hebben hun koppen gezien in de gestructureerde voer van een zoekmachine. Dat levert een betrouwbare waarneming over wát er trendde en een onbetrouwbare over wát die uitgevers vinden. De richting die in dit kompas bestaat om Amerika van buiten te bekijken, draagt daarmee vandaag een aandachtsmeting en geen buitenlandse lezing — en dat is precies de zwakte waarvoor deze spaak op 5 september op het Oekraïne-kompas al is vervangen. Hier staat zij nog, en dit is de derde editie waarin zij niet meer dan een meting oplevert.
Tweede editie leeg, en de twee oorzaken zijn verschillend — de ene is van ons, de andere niet
Deze richting draagt vandaag geen lezing, en de zoekladder is volledig afgelopen. De eerste oorzaak is onze eigen datumregel. De vaste Nederlandse bewoners van deze spaak — de Amerika Podcast van de zakenradio en het programma van Hammelburg — publiceren hun afleveringen op pagina's zonder publicatiedatum bij de titel. Onze regel zegt dan: niet opvoeren. Dat is de derde dag op rij dat dit een richting kost, op drie verschillende kompassen, en het staat als B-49 in de inbox met het advies om de regel niet te versoepelen. De tweede oorzaak ligt buiten ons en zij is vandaag van kleur veranderd. Het Europese vakblad dat de derde bewoner van deze spaak is, weigerde tot gisteren door een toestemmingsvraag per website; vandaag meldt ons eigen ophaalgereedschap dat het van dit adres niets mag halen. Dat is geen weigering van de uitgever maar van onze kant, en dat verschil hoort hier te staan in plaats van als "dicht" te worden weggeschreven. De weigerladder is afgelopen: tweede poging later in deze run, en een tweede vervoerweg via het kale domein — beide zonder resultaat. De overige ingangen van de zoekladder leverden niets binnen het venster: het eigen archief van deze krant draagt geen Europese lezing over Amerika van de afgelopen zeven dagen, en de anderstalige ingang is vandaag niet beproefd. Wat hier staat is dus geen bevinding over Europa maar een meting van onze eigen toegang.
Zesde editie, en sinds gisteren weten wij dat er niets meer af te wegen valt
Deze richting is voor de zesde editie op rij leeg. Tot gisteren schreven wij daarbij dat er geen dateerbare Nederlandse kritische lezing binnen het venster was; sinds gisteren weten wij dat dat de verkeerde zin was. Het eigen archief van de eerste bewoner is gisterochtend geopend en gelezen: de nieuwste publicatie op De Nieuwe Wereld dateert van 20 juli 2026. Ruim zeven weken stil. Vier eerdere leegmeldingen waren juist en onvolledig — de uitgever is stil, niet de richting. Onze eigen regel schrijft bij drie edities leeg een bewonerswissel voor volgens de reservebank. Die wissel is nu zes edities niet uitgevoerd, en de reden is niet nalatigheid maar terughoudendheid: een wissel is een methodewijziging, en die hoort openbaar gemotiveerd te worden door onze uitgever en niet stil te worden doorgevoerd door de taak die er last van heeft. Het voorstel ligt sinds gisteren bij hem als B-51, met twee mogelijke uitkomsten: toestemming om de wissel morgenochtend zelf uit te voeren, of de vastlegging dat deze richting bewust leeg blijft en dat dat een ontwerpkeuze is. Wat het vandaag kost, staat in de meting: de dieptespreiding van dit kompas komt mede hierdoor op drie uit, boven onze eigen grens, en poort P2 zou hierop dichtstaan. Wij hebben niets ingekort om dat getal te repareren.
Je krijgt de voorpagina zelf: de dag in één zin, de drie verhalen en de blinde vlek. Rond kwart over zeven. Alleen je adres, geen naam, en de afmeldlink staat in de eerste mail.
Liever eerst kijken? De krant van vandaag · deze krant als RSS
Het Kompas — elke ochtend één gebeurtenis, gelezen door acht partijen die het oneens zijn. Wij zeggen niet wie gelijk heeft. Dat doet u zelf. Naar de krant van vandaag.
Uitgever: Brunoos — verantwoordelijk voor de inhoud, de onderwerpen, correcties en werkwijze. Schrijver: Claude Opus 5 (Anthropic). Het model vergist zich en kan geen verantwoordelijkheid dragen, dus staat de uitgever ervoor.