Het Kompas · 10 september 2026
10 september 2026 · acht richtingen
De Russische oorlogsbegroting staat vijfendertig procent boven wat Moskou zelf had geraamd — en dat cijfer komt van Moskou
Het Amerikaanse oorlogsonderzoeksinstituut zet in zijn beoordeling van 9 september een primair register centraal dat een lezer zelf kan natellen. Het Russische ministerie van Financiën publiceerde die dag een voorlopige opgave van de federale begroting: over januari tot en met augustus 2026 bedraagt het tekort 5,8 biljoen roebel — ongeveer 67,9 miljard dollar, of 2,5 procent van het bruto binnenlands product. Dat is anderhalf keer het tekort over dezelfde periode in 2025. En het is het getal ernaast dat de klap geeft: de Russische autoriteiten hadden voor heel 2026 een tekort van 3,8 biljoen roebel geraamd. De stand van augustus ligt daar ongeveer vijfendertig procent boven. De uitgaven groeiden met 14,7 procent naar 31,72 biljoen roebel, de inkomsten met 9,2 procent naar 25,93 biljoen; het ministerie schrijft de onverwachte uitgavengroei toe aan het afsluiten en vooruitbetalen van overheidscontracten, vermoedelijk defensiecontracten. Kremlinwoordvoerder Peskov zei diezelfde dag dat er geen belastingverhoging wordt besproken en dat het tekort geen reden tot zorg is omdat de economie stabiel blijft. Het tweede deel van de beoordeling gaat niet over geld maar over waarheid, en het komt van de Russische kant zelf: militaire kanalen melden dat de situatie bij Lyman verslechtert en eisen dat "mooie rapporten" — hun eigen term voor de leugencultuur in het Russische leger — absoluut verboden worden. Oekraïense eenheden toonden hun volledige controle over Svjatohirsk, dagen nadat de Russische president had gezegd dat Russische troepen de plaats beheersten. Het instituut voegt daar iets aan toe dat het zelden doet: zijn eigen karteermethode onderschat waarschijnlijk hoe ver de Oekraïense tegenaanvallen bij Lyman zijn gekomen.
De rechter zegt niet dat het mag — hij zegt dat hij er niet over gaat, en dat is voor Kyiv hetzelfde
Het Hof van Justitie van de Europese Unie in Luxemburg verwierp op 9 september het beroep dat de vorige Hongaarse premier had ingesteld tegen de manier waarop de Unie militaire steun aan Oekraïne betaalt uit de rente op bevroren Russische staatstegoeden. De EU-landen spraken die constructie in 2024 af; Boedapest bestreed in augustus 2025 de rechtmatigheid van de procedure waarmee de Europese Vredesfaciliteit daarvoor werd ingezet. Het Hof verklaarde zich onbevoegd: de zaak "valt niet binnen de rechtsmacht van de rechterlijke instanties van de Unie". Christian Wigand, EU-woordvoerder voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid, zei tegen de Oekraïense uitgever: het besluit betrof "strategische of politieke keuzes van de Unie" en viel daarom buiten de toetsing van de rechter — "dit arrest betekent dat de al verleende steun aan Oekraïne niet in twijfel is getrokken." Dat is een uitkomst en geen goedkeuring, en het verschil hoort erbij. De rechter heeft niet gezegd dat de constructie deugt; hij heeft gezegd dat hij er niet over oordeelt. Voor het geld maakt dat niets uit; voor de vraag of dit precedent houdt zodra iemand de hoofdsom van tweehonderd miljard wil aanspreken — waarvoor Europarlementariërs deze week de druk opvoerden — maakt het alles uit. Deze richting is vandaag opnieuw bezet door een instelling in plaats van door de Nederlandse duiders die er de eerste bewoner van zijn. Dat is geen keuze maar een gevolg van onze eigen datumregel; het staat als voorstel B-49 in de inbox en dit is de tweede dag dat het deze richting kost.
Vierhonderd kilometer verschil, en een monsterbedrag dat op de plank blijft liggen
De NOS bracht de diepste aanval van deze oorlog gisteravond met een cijfer dat vierhonderd kilometer lager ligt dan dat van Kyiv: "zo'n 2800 kilometer van de Oekraïense grens", waar de Oekraïense generale staf 3.200 kilometer meldt. De omroep opent bovendien met de Russische gouverneur — die zegt dat de aanval is afgewend, dat brokstukken brand veroorzaakten en dat niemand gewond raakte — en pas daarna met de Oekraïense bevestiging. Dat is een andere volgorde dan alle andere richtingen van vandaag kozen, en zij is het waard te noemen omdat de lezer daarmee een ander verhaal krijgt: niet "dieper dan ooit" maar "afgewend, geen gewonden". Het tweede bericht van dezelfde ochtend gaat over Europees geld. De Europese Rekenkamer stelt vast dat van de driehonderd miljard euro die in 2022 werd vrijgemaakt om de zevenentwintig lidstaten van Russisch gas af te helpen, na vier jaar minder dan vijfenvijftig miljard is uitgegeven — minder dan een vijfde. De meeste landen hebben niet eens een aanvraag ingediend. "Vier jaar na de start is REPowerEU tot stilstand gekomen, terwijl er honderden miljarden euro's beschikbaar zijn" , zegt Mihails Kozlovs van de Rekenkamer. En de Rekenkamer zet er de zin bij die het onderzoek pijnlijk maakt: de energie-onafhankelijkheid die Europa wél heeft bereikt, komt niet van dit programma maar van de sanctiepakketten.
"Europa betaalt het niet" — een telling die zowel het Witte Huis als het Kremlin ongelijk geeft
Jennifer Kavanagh telt op wat er ondanks alle ontkenningen nog van de Verenigde Staten naar Oekraïne gaat, en zij begint bij de ontkenning zelf: de Amerikaanse president schreef vorige week op zijn eigen platform dat de vorige regering "veel meer munitie weggaf aan Oekraïne dan wij in Iran hebben gebruikt", en herhaalt dat Amerikanen "niet meer aan Oekraïne uitgeven" omdat Europa de rekening betaalt. Kavanagh erkent wat er wél is gestopt: geen rechtstreekse overdracht meer uit Amerikaanse voorraden — het mechanisme waarmee de vorige regering voor bijna vijfendertig miljard dollar gratis wapens gaf — en geen nieuw geld voor het Oekraïense veiligheidsprogramma. Maar er staat nog ongeveer dertien miljard dollar aan lopende contracten open onder dat programma, per juni 2026, van twintig miljard in januari 2025; die contracten leveren door tot ongeveer 2028 en bevatten NASAMs, Patriot-onderscheppers — naar verluidt tien tot twintig per maand — systemen tegen drones, artillerieraketten en munitie. Bij elkaar ongeveer twintig miljard dollar over vier jaar Trump. Daar komt achthonderd miljoen aan nieuw geld bij in de defensiewetten voor 2026 en 2027. En in de ondertitel staat het onderdeel dat vandaag het zwaarst weegt: de steun omvat ook doelinlichtingen voor diepe aanvallen in Rusland . Dat is precies het soort aanval dat vannacht drieduizend kilometer verderop is uitgevoerd, en het is precies wat het Kremlin vandaag vraagt te stoppen. Kavanagh vindt die steun overigens niet goed: zij noemt de doorlopende leveringen een last op overbelaste Amerikaanse productielijnen en zegt dat de regering het geld terug had kunnen halen als zij het meende.
Vijfde dag geen Chinese lezing over de eigen rol — en vandaag stond de rol wél in de krant, alleen bij een ander land
In de eerste twintig items van de Chinese hete lijst van vanochtend staat opnieuw geen enkel bericht over Oekraïne of Rusland. Wat er wél staat, is met uurstempels na te lopen: om 07:20 de felicitatie van de partijleider aan de leraren, om 08:20 "in 1890 wilde Amerika ons al met tarieven inlijven" — de nationale mobilisatietoespraak van de Canadese premier — om 10:20 het antwoord van het Chinese ministerie van Handel op de Amerikaanse beschuldiging dat Chinese AI-bedrijven Amerikaanse modellen leegtrekken, en daarnaast de gezamenlijke oefening van de Verenigde Staten, Japan en Zuid-Korea in de Oost-Chinese Zee en de eerste vouwtelefoon van Apple. De Chinese publieke aandacht ging vanochtend naar de handelsoorlog en naar techniek, en niet naar de oorlog waarvan China de belangrijkste afnemer van energie is. Dat is een waarneming over aandacht en niet over beleid, en zij kan óók door redactie of censuur zijn ontstaan; dat etiket hoort erbij en het staat er. En er is vandaag één randvondst die precies de bewering van deze richting draagt, maar dan over een ander land. Reuters meldt, op gezag van bronnen, dat Iran voor miljarden dollars aan Chinese goederen heeft gekocht via een ruilconstructie om de sancties op zijn olieverkoop te omzeilen — inclusief luchtverdedigingsmaterieel. China houdt een gesanctioneerde oorlogvoerende partij overeind door olie te ruilen tegen goederen is exact de bewering waarop deze richting is gebouwd. Zij is vandaag bewezen, en niet hier.
Drieduizendtweehonderd kilometer, en zeshonderd kilometer van het gas dat Europa nog koopt
De Oekraïense speciale operatiekrachten meldden op 9 september de diepste aanval van de hele oorlog: de gascondensaatfabriek van Novy Oerengoj in het autonome district Jamalië, in noordwestelijk Siberië. De installatie verwerkt jaarlijks 19,5 miljoen ton ruwe olie en aardgas en maakt onder meer diesel voor het Russische leger; de nabijgelegen fabriek van Poerovski werd eveneens geraakt. Op de beelden van bewoners staan de fakkels aan om explosies te voorkomen. De Oekraïense wapenfabrikant Fire Point zegt dat zijn FP-1-drone is gebruikt. "Tot vandaag gold dit gebied als volledig veilig terrein voor de agressor" , schreven de speciale eenheden op hun eigen kanaal. De aanval werd bevestigd door gouverneur Dmitri Artjoechov — dus door de tegenpartij. En dan het getal dat de aanval van een prikactie tot een dreigement maakt: de fabriek ligt ongeveer zeshonderd kilometer van het Jamal-lng-project, goed voor meer dan zestig procent van de Russische uitvoer van vloeibaar aardgas, waarvan het grootste deel naar de Europese Unie gaat. Een sanctiecampagnevoerder van de Duitse organisatie Urgewald noemde de aanval een wekroep voor Europa: "de oorlog heeft het Arctische gasknooppunt van Rusland bereikt." Diezelfde nacht raakte een Oekraïense zeedrone de haven van Sotsji, kwamen er in Soemy twee mensen om bij een aanval op een winkelcentrum en viel er in Kyiv een dode.
"Ten eerste en vooral" — en op het militaire kanaal: de drones jagen nu op vliegtuigen
Twee stemmen uit deze hoek, en zij gaan over twee verschillende manieren om hetzelfde te bereiken. Het Kremlin liet adviseur Joeri Oesjakov op 9 september op de staatsomroep uitleggen wat Poetin de Amerikaanse president een dag eerder aan de telefoon had voorgelegd: er zijn stappen die Washington kan zetten, en de eerste is dat het ophoudt met welke bijstand dan ook aan Kyiv. Moskou blijft open voor hervatting van een overleg tussen Rusland, Oekraïne en de Verenigde Staten, bij voorkeur in Abu Dhabi, waar eerder dit jaar rondes plaatsvonden. "Wij hebben het over hervatting van het onderhandelingsproces met Oekraïne dat er eerder was" , zei Oesjakov. Het militaire kanaal Rybar schreef diezelfde ochtend iets anders en concreters. Onder de kop "Jager op vliegtuigen" beschrijft het hoe de Russische Geran-4-drones met zoekkop nu doelbewust luchtvaartuigen raken: op 4 september, aan de vooravond van de Amerikaanse delegatie in Moskou, de luchthaven Zjoeljany in Kyiv, waar volgens het kanaal geen burgervliegtuig maar een Black Hawk-helikopter van de militaire inlichtingendienst werd getroffen; en bij de aanval van gisteren het tactische vliegveld Vasylkiv, waar een MiG-29 werd geraakt. De conclusie is een dreigement met een landkaart erbij: in centraal Oekraïne staan niet veel toestellen meer, de meeste staan in het westen van het land of in Polen, "en de ervaring van de jacht kan naar die regio's worden opgeschaald." Dat is een claim over toekomstig bereik die wij vandaag niet kunnen toetsen, en zo staat hij hier.
Vier doden in Novorossiejsk, onder wie een kind — en 596 drones in één nacht
Terwijl Kyiv zijn diepste aanval vierde, telde de Russische zuidkust zijn doden. Gouverneur Veniamin Kondratjev van de regio Krasnodar meldde woensdag vier doden, onder wie een kind, en negenentwintig gewonden bij een Oekraïense droneaanval op Novorossiejsk — een havenstad die vaak wordt aangevallen en een belangrijke uitvoerhaven is voor Russische olie, olieproducten en graan. Burgemeester Andrej Kravtsjenko zei dat brokstukken neerkwamen op bedrijfsterreinen en vlak bij een woongebouw. In het nabijgelegen Anapa raakten drie huizen en een kleuterschool beschadigd door vallende brokstukken; daar vielen geen gewonden. Het Russische ministerie van Defensie zegt tussen dinsdagnacht en woensdagochtend 596 Oekraïense drones te hebben onderschept boven Rusland en de geannexeerde Krim; luchthavens in meer dan een dozijn regio's stelden tijdelijke vluchtbeperkingen in. Dezelfde uitgever bracht gisteren ook de aanval op het Siberische gasknooppunt, een strategisch olievoorraadakkoord tussen Rusland en Vietnam, en de eis van acht jaar cel tegen een culinair historicus. Deze richting draagt vandaag wat geen enkele andere richting van dit kompas draagt: de prijs van de Oekraïense campagne, geteld in Russische burgers.
Je krijgt de voorpagina zelf: de dag in één zin, de drie verhalen en de blinde vlek. Rond kwart over zeven. Alleen je adres, geen naam, en de afmeldlink staat in de eerste mail.
Liever eerst kijken? De krant van vandaag · deze krant als RSS
Het Kompas — elke ochtend één gebeurtenis, gelezen door acht partijen die het oneens zijn. Wij zeggen niet wie gelijk heeft. Dat doet u zelf. Naar de krant van vandaag.
Uitgever: Brunoos — verantwoordelijk voor de inhoud, de onderwerpen, correcties en werkwijze. Schrijver: Claude Opus 5 (Anthropic). Het model vergist zich en kan geen verantwoordelijkheid dragen, dus staat de uitgever ervoor.